De Leidse Cantorij

De Leidse Cantorij is sinds 1968 verbonden aan de Hooglandse Kerk. Als het vaste koor van de Leidse Binnenstadsgemeente verleent het  maandelijks medewerking aan de zondagsvieringen. Het koor bestaat uit ongeveer 30 gevorderde amateurzangers. In het repertoire ligt het accent op de anglicaanse koormuziek uit de 19e en 20e eeuw en op muziek uit de bloeitijd van de late polyfonie en de vroege barok.

De Leidse Cantorij geniet met name bekendheid door het Adventsconcert, dat jaarlijks op de vierde adventszondag wordt gegeven, en door de choral evensongs  (anglicaanse vespers). Deze worden  van april tot en met oktober maandelijks gehouden in de Hooglandse Kerk. De cantorij zingt ook regelmatig evensongs elders in  het land.

In 1998 en 2000 mocht de Leidse Cantorij als eerste Nederlandse koor een aantal evensongs in St Paul’s Cathedral in Londen te verzorgen ter vervanging van het beroemde eigen koor van deze kathedraal. In 2004 verving de Leidse Cantorij het koor van Rochester Cathedral. In 2005 verleende de Leidse Cantorij medewerking aan de kerkelijke inzegening van het huwelijk van Z.H. Prins Pieter-Christiaan en Anita van Eijk in de Grote of Sint Jeroenskerk in Noordwijk. In het najaar van 2006 verzorgde de Leidse Cantorij de muzikale omlijsting van een aantal evensongs en eucharistievieringen in York Minster. De Engelse respons was lovend. In augustus 2009 werd St George’s Chapel, Windsor Castle aangedaan en in 2014 Peterborough Cathedral. In augustus 2018 verleent de cantorij een week lang medewerking aan de diensten in Gloucester Cathedral. De uitvoeringen kunnen steevast rekenen op een goede ontvangst door publiek en pers.

De Leidse Cantorij is met enige regelmaat op zoek naar enthousiaste ervaren zangers die het koor willen versterken. Interesse? Neem dan voor de mogelijkheden contact op met dirigent Hans Brons. De Leidse Cantorij repeteert wekelijks op maandagen van 20:00 tot 22:15 uur in de Hooglandse kerk. Voor meer informatie: www.leidsecantorij.nl

Orgels in de Hooglandse Kerk

Het de Swart van Hagerbeer orgel

Het oudste pijpwerk in het orgel is van de hand van Pieter de Swart. Deze kreeg omstreeks 1565 de opdracht om een orgel te bouwen. Het orgel hing toen nog aan de oostkant van het koor boven de consistorie. In 1637 is het orgel door de orgelbouwers Van Hagerbeer vergroot, aangepast en verplaatst naar de toren. In 1702 en 1717 werd het orgel opnieuw aangepast, ditmaal door de orgelbouwers Duyschot. Eén van hen ligt ook in de kerk begraven. In de 18e en 19e eeuw zijn nog vaak aanpassingen aan het orgel gedaan. Deze zijn echter allemaal ongedaan gemaakt bij een historische restauratie, uitgevoerd door J. Ahrend. Het orgel is gestemd volgens Werckmeister III en staat op 415 Hz, een halve toon lager. De bijzondere kleur van het orgel en de ongelofelijke orgelakoestiek van de Hooglandse Kerk maken het tot een internationaal vermaard instrument.

Oorspronkelijk had het orgel een eenvoudige vijfdelige opbouw, bestaande uit een ronde middentoren, tussenvelden en spitse zijtorens. In 1637 werd de kas aan boven- en onderzijde vergroot. De middentoren en tussenvelden werden verlengd en onder de zijtorens werden vlakke velden aangebracht. Forse, ongedeelde zijvelden flankeerden het geheel. Daardoor ontstond een opbouw die geheel paste in de traditie van de 16e eeuw. Men vergelijke de fronten die door Niehoff (Enkhuizen, Westerkerk) , maar ook door De Swart (Utrecht, Domkerk) werden toegepast. Aan de bovenzijde werd een nieuwe lijst geplaatst, in de 18e eeuw gevolgd door een tweede lijst. Hierop bevinden zich thans de oorspronkelijke bekroningen. De vergroting is met een zodanige affiniteit voor het bestaande werk verricht dat het orgel een geruime tijd voor een werkstuk uit die periode werd gehouden. De bladkandelabers zijn consequent over de volle hoogte uitgevoerd. Het grootste deel van het oorspronkelijk ornament bleef gehandhaafd. De twee driehoekige frontalen met koppen boven de middentoren bleven op hun plaats. De andere frontalen die wellicht de zijtorens bekroonden, werden later op de bovenste lijst aangebracht. Tijdens de openstelling van de Hooglandse Kerk is het orgel elke zaterdag van 13.30 tot 14.15 uur gratis te beluisteren.

Het kabinetorgel

Het kabinetorgel in de Hooglandse Kerk is afkomstig uit het Heilige Geest Weeshuis aan de Hooglandse Kerkgracht in Leiden. In 1959 werd het door de regenten geschonken aan de Hervormde Kerk. In de resoluties staat te lezen dat het in die tijd ‘zacht doch aangenaam’ klonk. In het weeshuis werd het alleen tijdens de kerkdiensten gebruikt. In 1866 wijzigde de Leidse orgelmakerij Lohmann en Schaaffelt het orgel (een Quint 3′ werd vermaakt tot een Octaaf 4′ en er kwam een pedaal). In 1960 en 1983 waren er uitgebreide opknapbeurten, waarbij in eerste instantie een Viola di Gamba werd vervangen door een Mixtuur en later kwam er toch weer een (nieuwe) Viola di Gamba. In 2004 voerde orgelmaker Gert van Buuren groot onderhoud uit, waarbij de klank aanzienlijk werd verbeterd. Dit geeft het kleine orgel in de Hooglandse Kerk zijn eigen bijzondere plaats.

Het Father Willis Organ

Heeft u ooit een Engelse kathedraal bezocht en het orgel aldaar gehoord? Van fluisterzacht tot het indrukwekkende ‘full organ’? Een bijzondere klanksensatie die in Nederland nog niet kon worden gehoord. Stichting Cathedral Organ Leiden heeft hier verandering in gebracht door Nederland te verrijken met een 3-klaviers ‘Father’ Willis-orgel.

In Nederland bestaat een groeiende belangstelling voor de Engelse koor- en orgeltraditie. De Leidse Cantorij voert sinds 1970 Anglicaans kerkmuziek uit. Vanaf de jaren 90 aangevuld met Evensongs. Daarbij worden werken van bijvoorbeeld Vaughan Williams, Elgar, Howells, Parry en Stanford uitgevoerd. De volledig op Anglicaanse leest geschoeide evensongs zijn populair.
De veelzijdigheid van het Engelse orgel dient niet alleen de traditionele Engelse orgelliteratuur. Het is ook uitermate geschikt voor de begeleiding van koor- en samenzang én optimaal bruikbaar voor de meest uiteenlopende muziekstijlen. Zo komen bijvoorbeeld orkesttranscripties en improvisaties op dit type orgel goed tot hun recht.

Het aangekochte ‘Father’ Willis-orgel verkeert in nagenoeg originele staat en had oorspronkelijk 30 registers, verdeeld over drie klavieren en pedaal. Het is in 1891 gebouwd voor de St Mark’s Church te Birkenhead en bevond zich sinds 1995 in de orgelzaal van Henk Kooiker te Rijnsaterwoude. Wegens omstandigheden kwam dit orgel beschikbaar. Hierop heeft het bestuur van de Stichting Cathedral Organ besloten het orgel aan te kopen, na het inwinnen van onafhankelijk advies bij de gerenommeerde Engelse orgelconsultant Ian Bell.

Het monumentale Willis-orgel is inmiddels gerestaureerd en met uiterste zorgvuldigheid ingepast in de Hooglandse kerk. De layout en onderdelen (waaronder het frame, mechanieken, windladen, zwelkast, pijpwerk en speeltafel) zijn volledig intact gebleven. De orgelkas is nieuw ontworpen, waarbij gebruik gemaakt is van zo veel mogelijk oud materiaal, passend bij de stijl van het instrument en rekening houdend met de lichte, ruime architectuur van de Hooglandse Kerk. Het nieuwe pijpwerk is in Father Willis-stijl bijgemaakt. Het huidige orgel heeft 34 stemmen, waarbij nog ruimte beschikbaar is voor enige uitbreidingen.

Het orgel is geplaatst aan de oostkant in het noordertransept. Het zal vooral gebruikt worden voor concerten en begeleiding van koren en orkesten in het hoogkoor. Vanwege de gekozen plaats kan het ook gebruikt worden voor concerten en evenementen waarbij het publiek zich in de viering en in het schip bevindt. Ook voor begeleiding van erediensten kan het orgel dus worden gebruikt.

Boven de speeltafel bevinden zich het Choir en Great, met daarachter opgesteld het Swell (in een zwelkast). De orgelpijpen van het Pedal zijn op de begane grond aan de zijkant en achterkant opgesteld, waaronder ook de tien meter lange pijpen van de Double Open Wood 32’.  Voor meer informatie:  www.cathedralorgan.nl.

 

Deel

Kathedraal van het Licht